A
Aciz
Borçlunun borçlarını ödeme gücünden yoksun olması durumu. İcra hukuku kapsamında değerlendirilir; aciz belgesi alacaklıya başka borçlulara başvurma hakkı tanır.
A
Arabulucu
Taraflar arasındaki uyuşmazlığı çözmelerine yardım eden tarafsız üçüncü kişi. İş uyuşmazlıklarında ve bazı ticari davalarda mahkeme öncesi arabuluculuk zorunludur.
B
Beraat
Sanığın suçsuz bulunarak yargılanmasının sona ermesi. Ceza davalarında sanığın lehine sonuçtır; sabıka kaydına işlenmez.
C
Cezai Şart
Sözleşmenin ihlali halinde ödenmesi kararlaştırılan para miktarı. Taraflarca serbestçe belirlenir; aşırı yüksekse hakim indirebilir (TBK md. 182).
D
Dava Zamanaşımı
Bir hakkın dava yoluyla talep edilebilmesi için kanunda öngörülen süre. Bu süre geçtikten sonra talep hakkı düşer. Tarafın itirazı olmadıkça mahkeme re'sen gözetmez.
D
Def'i
Davalının, davacının talebine karşı ileri sürdüğü ve talebi ortadan kaldıran savunma aracı. Zamanaşımı def'i en sık kullanılan örnektir.
D
Delil
Mahkeme önünde bir iddia veya savunmayı ispat için kullanılan her türlü araç. Yazılı belge, tanık beyanı, bilirkişi raporu, fotoğraf, ses kaydı delil sayılabilir.
E
Eda Davası
Davalının bir şey yapmasını, vermesini veya yapmaktan kaçınmasını isteyen dava türü. Alacak davaları tipik eda davası örneğidir.
E
Erteleme
Mahkeme tarafından duruşmanın veya ceza infazının ileri bir tarihe bırakılması. Cezanın ertelenmesi belirli koşulların gerçekleşmesine bağlıdır (TCK md. 51).
F
Feragat
Davacının dava konusu hakkından tamamen vazgeçmesi. Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur; geri alınamaz (HMK md. 307).
G
Gaip
Uzun süredir haber alınamayan ve ölü ya da hayatta olduğu bilinmeyen kişi. Gaiplik kararı mahkemece verilir; miras hukuku bakımından önem taşır (TMK md. 32).
H
Haciz
Borçluya ait mal ve alacakların, borç nedeniyle mahkeme ya da icra müdürlüğü tarafından el konulması. Maaşın dörtte birinden fazlası haczedilemez.
H
Hak Düşürücü Süre
Kullanılmayan hakkın bu süre geçince tamamen ortadan kalkması. Zamanaşımından farklı olarak mahkeme tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır.
H
Hukuki Ehliyet
Kişinin kendi fiil ve işlemleriyle hak ve borç edinebilme yeteneği. Tam ehliyetli olmak için 18 yaşını doldurmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir.
İ
İcra Takibi
Alacaklının alacağını zorla tahsil etmek için başlattığı hukuki süreç. Mahkeme kararı olmaksızın ilamsız takip, mahkeme kararıyla ilamlı takip yoluna gidilir.
İ
İflas
Borçlunun tüm mal varlığının paraya çevrilerek alacaklılara dağıtılması işlemi. Yalnızca tacirler iflas yoluyla takip edilebilir (İİK md. 43).
İ
İhtiyati Haciz
Alacağın güvence altına alınması için dava açılmadan veya icra takibinden önce borçlunun mallarına el konulması (İİK md. 257).
İ
İhtiyati Tedbir
Dava sonucunda verilecek kararın uygulanmasını güvence altına almak için mahkemenin önceden aldığı önlem. Taşınmazın satışının durdurulması örnek gösterilebilir.
İ
İspat Yükü
Bir iddiayı kanıtlama sorumluluğu. Kural olarak iddia eden taraf ispat yükümlüsüdür. "İspat yükü iddia edende" ilkesi Türk hukukunda geçerlidir (TMK md. 6).
İ
İzale-i Şüyu
Paylı (ortak) mülkiyette ortaklığın giderilmesi için açılan dava. Ortaklar anlaşamazsa mahkeme satış kararı verir ve gelir paylara göre dağıtılır.
K
Kayyum
Mahkeme tarafından atanan, belirli kişi ya da malları yönetmekle görevlendirilen kişi. Vasi ile karıştırılmamalıdır; kayyum temsil değil, yönetim işlevi görür.
K
Konkordato
Borçlunun alacaklılarıyla mahkeme gözetiminde yaptığı ödeme anlaşması. İflasa alternatif olan bu yol, işletmenin faaliyetini sürdürmesine imkân tanır (İİK md. 285).
K
Kusur
Hukuki sorumluluk doğuran, kast veya ihmal içeren davranış. Tam kusur tazminat yükümlülüğünü, karşılıklı kusur oransal sorumluluk doğurur.
L
Lehe Kanun
Ceza hukukunda sanık için daha avantajlı olan kanun hükmü. Suç tarihinden sonra kanun değişmişse, sanığa daha lehte olan hüküm uygulanır (TCK md. 7).
M
Maddi Tazminat
Hukuka aykırı eylem nedeniyle uğranılan maddi zararın karşılanması amacıyla ödenen para. Gerçek zarar ve yoksun kalınan kârı kapsar.
M
Manevi Tazminat
Kişilik hakları ihlali, acı ve üzüntü nedeniyle ödenen tazminat. Miktarı hakim takdir eder; amaç zararı gidermek değil, acıyı hafifletmektir.
M
Miras Reddi
Mirasçının yasal süresi içinde mirası kabul etmemesi. Süre, mirasın açıldığını öğrenmeden itibaren 3 aydır. Reddedilen miras borçları mirasçıya geçmez (TMK md. 605).
M
Muvazaa
Tarafların gerçek iradelerini gizlemek amacıyla üçüncü kişileri aldatmak için yaptığı görünüşte işlem. Muvazaalı işlemler geçersizdir (TBK md. 19).
M
Müdahil
Aralarında hüküm kurulacak taraflardan birinin yanında davaya katılan üçüncü kişi. Fer'i müdahil bağımsız talep ileri süremez; yanında olduğu tarafı destekler.
N
Nafaka
Boşanma veya ayrılık kararından sonra ekonomik açıdan güçsüz tarafa ya da müşterek çocuklara ödenen düzenli para. Yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve tedbir nafakası olmak üzere üçe ayrılır.
N
Noter
Hukuki işlemleri resmi olarak onaylayan, belge düzenleyen kamu görevlisi. Noter onaylı belgeler aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir.
R
Rücü
Bir kişinin başkası adına ödediği tazminatı, asıl sorumludan geri isteme hakkı. Sigortacının sigortalı adına ödediği tazminatı kusurlu üçüncü kişiden geri istemesi tipik örnektir.
T
Tapu Tescili
Taşınmaz mülkiyetinin alıcı adına tapu siciline işlenmesi. Tescilsiz devir mülkiyeti geçirmez; Türk hukukunda taşınmazlarda tescil kurucu unsurdur (TMK md. 706).
T
Temerrüt
Borçlunun, vadesinde yerine getirmesi gereken borcunu zamanında ödememesi. Temerrüt faizi ve tazminat sorumluluğu doğurur (TBK md. 117).
T
Tespit Davası
Bir hukuki ilişkinin var olup olmadığının tespitini isteyen dava. Müspet tespit (var olduğunun), menfi tespit (olmadığının) tespiti şeklinde ikiye ayrılır.
V
Vasiyetname
Kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl paylaştırılacağını belirleyen resmi irade beyanı. Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç türü vardır (TMK md. 531).
V
Vekâlet
Bir kişinin, belirli işlemleri yapmak üzere başkasını yetkili kılması. Avukatlık vekâletnamesi noterde düzenlenir; özel yetki gerektiren işlemler için özel hüküm zorunludur.
V
Velayet
Küçük çocuğun bakım, korunma ve yetiştirilmesinden sorumlu olan ebeveynin yasal hakkı ve yükümlülüğü. Boşanma sonrası mahkeme çocuğun üstün yararını esas alarak karar verir (TMK md. 182).
Y
Yargılama Giderleri
Dava sürecinde ortaya çıkan başvurma harcı, bilirkişi ücreti, tanık yol gideri gibi masrafların tümü. Genellikle davayı kaybeden taraf yargılama giderlerini öder (HMK md. 323).
Z
Zamanaşımı
Belirli bir süre içinde kullanılmayan hakkın artık dava yoluyla talep edilememesi. Türk Borçlar Kanunu'nda genel süre 10 yıldır; özel düzenlemeler farklı süreler öngörebilir.
Z
Zilyetlik
Bir mal üzerinde fiili hâkimiyet, yani o mala fiilen sahip olma hali. Mülkiyetten farklıdır; kiracı malı kullanır (zilyet), sahibi değildir (TMK md. 973).
Daha Fazlasını Merak Mı Ettiniz?
Adalio'nun yapay zeka asistanı hukuki terimlerle ilgili sorularınızı yanıtlar,
durumunuza özel bilgi verir.